कोकणातील नवरात्री २०२६ – घटस्थापना, कुलदेवी, नऊ रंग, शक्ती-तुरा आणि दसरा

कोकण म्हटलं की डोळ्यांसमोर येतात हिरवेगार डोंगर, नारळ-सुपारीच्या बागा, लाल मातीची घरं, गावातील देवस्थानं आणि सणांच्या निमित्ताने एकत्र येणारी माणसं. कोकणातील प्रत्येक गावाची स्वतःची ओळख आहे. इथल्या सण-उत्सवांमध्ये धार्मिक श्रद्धेबरोबरच स्थानिक संस्कृती, लोककला आणि पिढ्यान्‌पिढ्या जपलेल्या परंपरांचाही मोठा वाटा आहे.

असाच एक महत्त्वाचा उत्सव म्हणजे नवरात्री.

२०२६ मध्ये शारदीय नवरात्रीची सुरुवात रविवार, ११ ऑक्टोबरपासून होत आहे. नवरात्रीचे नऊ दिवस १९ ऑक्टोबरपर्यंत आहेत आणि मंगळवार, २० ऑक्टोबर रोजी विजयादशमी म्हणजेच दसरा साजरा केला जाणार आहे. पूजा आणि घटस्थापनेची अचूक वेळ स्थानिक पंचांगानुसार तपासावी.

कोकणातील नवरात्रीचा अनुभव प्रत्येक गावात सारखा नसतो. काही ठिकाणी कुलदेवीची पूजा केली जाते, तर काही वाड्यांमध्ये देवीची मूर्ती आणून नऊ दिवस सेवा केली जाते. भेंडीच्या फुलांची माळ, झेंडूच्या फुलांचे गोंडे, मातीमध्ये धान्य पेरणे, गरबा-दांडिया, शक्ती-तुरा, गावठी नाच आणि भजन अशा विविध परंपरांमुळे या उत्सवाला वेगळे सांस्कृतिक महत्त्व प्राप्त होते.

या लेखात आपण नवरात्रीचे महत्त्व, २०२६ मधील तारखा, नवरात्रीचे नऊ रंग आणि कोकणातील काही खास स्थानिक परंपरा जाणून घेणार आहोत.

२०२६ मध्ये नवरात्री कधी आहे?

शारदीय नवरात्री हा अश्विन महिन्यात साजरा होणारा देवीच्या उपासनेचा उत्सव आहे. या काळात देवी दुर्गेच्या नऊ स्वरूपांची आराधना केली जाते. अनेक कुटुंबांमध्ये घटस्थापना करून नऊ दिवस पूजा, आरती आणि इतर धार्मिक विधी केले जातात.

तिथींच्या वेळा आणि धार्मिक विधींच्या परंपरा प्रदेशानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे अष्टमी, नवमी, घटस्थापना किंवा देवीच्या विसर्जनासाठी आपल्या गावातील पंचांग आणि देवस्थानाची पद्धत तपासणे योग्य ठरेल.

नवरात्री म्हणजे काय? नऊ दिवसांचे महत्त्व

‘नवरात्री’ या शब्दाचा अर्थ नऊ रात्री असा होतो. या काळात देवीच्या शक्तिरूपाची आराधना केली जाते. अनेक परंपरांमध्ये देवीच्या नऊ स्वरूपांची पूजा केली जाते. हा उत्सव श्रद्धा, भक्ती आणि चांगल्या गुणांचे स्मरण करून देणारा मानला जातो.

भारताच्या वेगवेगळ्या भागांत नवरात्री साजरी करण्याच्या पद्धती वेगळ्या आहेत. गुजरातमध्ये गरबा आणि दांडिया प्रसिद्ध आहेत. पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गापूजेची मोठी परंपरा आहे, तर महाराष्ट्रात घटस्थापना, देवीची पूजा, भजन, उपवास आणि स्थानिक देवस्थानांशी जोडलेल्या प्रथा पाहायला मिळतात.

कोकणात या परंपरांबरोबरच कुलदेवीचे स्थान, गावातील देवस्थान, वाडीतील सामूहिक उत्सव आणि स्थानिक लोककला यांनाही महत्त्व असते.

नवरात्रीचे ९ रंग २०२६ – दिवसानुसार रंगांची यादी

नवरात्रीच्या काळात अनेक जण प्रत्येक दिवसासाठी ठरवलेला रंग परिधान करतात. या परंपरेमुळे नऊ दिवसांच्या उत्सवात रंगत आणि उत्साह निर्माण होतो. महाराष्ट्रातही अनेक कुटुंबांमध्ये नवरात्रीच्या नऊ रंगांची यादी पाहून साडी, ड्रेस किंवा इतर कपड्यांची निवड केली जाते.

२०२६ साठी प्रचलित रंगांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे.

नवरात्रीचे रंग कसे पाळले जातात?

काही जण दररोज त्या दिवसाचा रंग असलेले कपडे परिधान करतात. काही जण साडी, कुर्ता, ओढणी, दुपट्टा किंवा एखाद्या लहान अ‍ॅक्सेसरीतून तो रंग वापरतात.

ही लोकप्रिय सांस्कृतिक परंपरा आहे; सर्व कुटुंबांनी ती पाळलीच पाहिजे असा नियम नाही. कोकणातील गावांमध्येही प्रत्येक ठिकाणी रंगांची पद्धत एकसारखी असेलच असे नाही. आपल्या घरातील श्रद्धा आणि सोयीनुसार हा उत्सव साजरा करता येतो.

१. कोकणातील कुलदेवीची परंपरा

कोकणातील अनेक कुटुंबांच्या धार्मिक जीवनात कुलदेवीला विशेष स्थान आहे. कुलदेवी म्हणजे कुटुंब किंवा घराण्याशी परंपरेने जोडलेली देवी. कुटुंबातील शुभकार्य, महत्त्वाचे निर्णय किंवा सण-उत्सवांच्या वेळी कुलदेवीचे स्मरण केले जाते.

नवरात्रीच्या काळात काही कुटुंबे आपल्या कुलदेवीच्या देवस्थानात जाऊन पूजा करतात. काही ठिकाणी आरती, नैवेद्य आणि विशेष धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गावातील लोक एकत्र येऊन देवीचे दर्शन घेतात आणि आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार सेवा करतात.

कुलदेवीची पूजा ही केवळ धार्मिक विधी नसून आपल्या मुळांशी जोडलेले नाते जपण्याचा एक मार्गही आहे. पूर्वजांनी सुरू केलेल्या परंपरा पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचे काम अशा उत्सवांतून होत असते.

मात्र प्रत्येक कुटुंबाची कुलदेवी, पूजा करण्याची पद्धत आणि धार्मिक नियम वेगळे असू शकतात. म्हणूनच कोकणातील सर्व कुटुंबे एकाच पद्धतीने पूजा करतात असे म्हणता येणार नाही.

२. घटस्थापना म्हणजे काय?

घटस्थापना किंवा कलशस्थापना हा नवरात्रीच्या सुरुवातीचा महत्त्वाचा धार्मिक विधी आहे. अनेक घरांमध्ये आणि देवस्थानांमध्ये या दिवशी देवीच्या उपासनेची सुरुवात केली जाते.

या विधीत परंपरेनुसार कलशाची स्थापना केली जाते आणि काही ठिकाणी मातीमध्ये धान्य पेरले जाते. नऊ दिवसांत धान्याला अंकुर फुटताना दिसतात. या प्रक्रियेतून वाढ, निसर्ग आणि समृद्धी यांचे प्रतीकात्मक दर्शन घडते.

घटस्थापनेसाठी कोणते साहित्य लागते?

स्थानिक परंपरेनुसार साहित्य बदलू शकते. सामान्यतः पुढील वस्तू वापरल्या जाऊ शकतात:

• स्वच्छ माती आणि मातीचे पात्र
• धान्य किंवा जव
• कलश आणि पाणी
• नारळ आणि पाने
• देवीची प्रतिमा किंवा पूजेचे स्थान
• फुले, हार आणि हळद-कुंकू
• दिवा, अगरबत्ती आणि नैवेद्य

ही सामान्य माहिती आहे. सर्व वस्तू प्रत्येक ठिकाणी आवश्यक असतातच असे नाही. पूजा सुरू करण्यापूर्वी घरातील ज्येष्ठ व्यक्ती किंवा आपल्या देवस्थानातील पुजाऱ्यांकडून आवश्यक साहित्याची यादी तपासावी.

३. मातीमध्ये धान्य पेरण्याची कोकणातील परंपरा

कोकणातील काही ठिकाणी नवरात्रीच्या काळात मातीमध्ये धान्य पेरले जाते किंवा छोटी रोपे लावली जातात. नऊ दिवसांच्या उत्सवात या रोपांची वाढ पाहिली जाते.

कोकण हा शेती, माती आणि निसर्गाशी जवळचा संबंध असलेला प्रदेश आहे. भातशेती, फळबागा आणि पावसावर अवलंबून असलेले ग्रामीण जीवन यामुळे धान्य आणि रोपांना इथल्या जीवनात विशेष स्थान आहे.

नवरात्रीत मातीमध्ये धान्य पेरण्याची प्रथा ही घटस्थापनेशी संबंधित असू शकते; मात्र स्थानिक पद्धतीनुसार वापरले जाणारे धान्य, रोपांची मांडणी आणि पुढील विधी बदलू शकतात.

काही ठिकाणी या अंकुरांकडे श्रद्धेने पाहिले जाते. इतर ठिकाणी त्यांच्याशी संबंधित स्वतंत्र स्थानिक विधी असू शकतात. त्यामुळे या परंपरेचा एकच अर्थ संपूर्ण कोकणासाठी सांगणे योग्य ठरणार नाही.

४. भेंडीच्या फुलांची माळ आणि झेंडूच्या फुलांचे गोंडे

कोकणातील नवरात्रीतील एक खास स्थानिक परंपरा म्हणजे देवीला भेंडीच्या फुलांची माळ घालणे. काही ठिकाणी झेंडूच्या फुलांचे गोंडे तयार करून देवीच्या ठिकाणी सजावट केली जाते.

फुलांच्या माळा, रंगीत सजावट, दिव्यांचा प्रकाश आणि पूजेचा सुगंध यामुळे देवस्थानाचे वातावरण उत्सवी बनते. स्थानिक परिसरात उपलब्ध असलेल्या फुलांचा वापर केल्यामुळे अशा सजावटीला गावाच्या जीवनाशी जोडलेली ओळख मिळते.

भेंडीच्या फुलांची माळ आणि झेंडूचे गोंडे ही प्रत्येक गावात आढळणारी परंपरा नाही. ती काही ठिकाणी आणि काही कुटुंबांमध्ये जपली जाते. अशा छोट्या वाटणाऱ्या प्रथाच स्थानिक संस्कृतीला वेगळेपण देतात.

५. वाडीत देवीची मूर्ती आणून नऊ दिवस सेवा

कोकणातील काही गावांमध्ये किंवा वाड्यांमध्ये नवरात्रीच्या काळात देवीची मूर्ती आणली जाते. त्यानंतर नऊ दिवस देवीची पूजा, आरती आणि सेवा केली जाते.

या काळात वाडीतील लोक एकत्र येतात. धार्मिक कार्यक्रमांबरोबर सांस्कृतिक कार्यक्रमांचेही आयोजन केले जाऊ शकते. काही ठिकाणी गरबा-दांडिया होतो, तर काही ठिकाणी शक्ती-तुरा, गावठी नाच आणि भजन यांना महत्त्व दिले जाते.

अशा उत्सवामुळे गावातील लोकांना एकत्र येण्याची संधी मिळते. कामानिमित्त मुंबई, पुणे किंवा इतर शहरांत राहणारे काही गावकरीही सणासाठी आपल्या गावी येतात. नातेवाईकांची भेट, देवदर्शन आणि गावातील कार्यक्रम यांमुळे उत्सवाला भावनिक महत्त्व प्राप्त होते.

वाडीत देवीची मूर्ती आणण्याची पद्धत, पूजेची वेळ, कार्यक्रमांचे स्वरूप आणि विसर्जनाची परंपरा प्रत्येक ठिकाणी वेगळी असू शकते.

६. गरबा आणि दांडिया – नवरात्रीतील उत्साह

गरबा आणि दांडिया हे नवरात्रीशी जोडलेले लोकप्रिय नृत्यप्रकार आहेत. कोकणातील काही ठिकाणीही या नृत्यांचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

रंगीबेरंगी पोशाख, संगीत, तालबद्ध पावले आणि एकत्र नृत्य करणारे लोक यांमुळे उत्सवाला वेगळी रंगत येते. लहान मुले, तरुण आणि मोठी माणसेही या कार्यक्रमांत सहभागी होऊ शकतात.

मात्र कोकणातील प्रत्येक गावात गरबा-दांडिया होतोच असे नाही. काही गावांमध्ये पारंपरिक पूजा आणि भजन यांवर अधिक भर असतो, तर इतर ठिकाणी स्थानिक लोककलेचे कार्यक्रम अधिक महत्त्वाचे असतात.

७. शक्ती-तुरा – कोकणच्या लोककलेचा अमूल्य ठेवा

कोकणातील नवरात्रीच्या काळात काही ठिकाणी शक्ती-तुऱ्याचे कार्यक्रम आयोजित केले जाऊ शकतात. शक्ती-तुरा ही कोकणाशी जोडलेली वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला परंपरा आहे.

या कलेमध्ये गायन, वादन, काव्यात्मक सवाल-जवाब आणि शाहिरांचे सादरीकरण यांना महत्त्व असते. ढोलकीचा ठेका आणि शब्दांची जुगलबंदी यांमुळे कार्यक्रमात रंगत निर्माण होते. सादरीकरणाच्या प्रकारानुसार धार्मिक, पौराणिक, तात्त्विक किंवा सामाजिक विषयही मांडले जाऊ शकतात.

शक्ती-तुरा ही केवळ मनोरंजनाची गोष्ट नाही; ती स्थानिक कलावंतांच्या कौशल्याची आणि मौखिक परंपरेची ओळखही आहे.

शक्ती-तुऱ्याबद्दल अधिक वाचण्यासाठी Assal Kokani वरील आमचा स्वतंत्र लेख नक्की पाहा:

कोकणातील शक्ती-तुरा – ढोलकीच्या तालावर जिवंत असलेली लोककलेची परंपरा

८. गावठी नाच आणि भजन

कोकणातील काही गावांमध्ये नवरात्रीच्या काळात गावठी नाच आणि भजनाचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. हे कार्यक्रम धार्मिक श्रद्धेबरोबरच गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचाही भाग असतात.

भजनातून भक्तिभाव व्यक्त केला जातो. गावठी नाच आणि इतर पारंपरिक सादरीकरणांमधून स्थानिक कला आणि सामूहिक सहभाग दिसून येतो.

अशा कार्यक्रमांमध्ये गावातील ज्येष्ठ लोक, तरुण कलाकार आणि लहान मुले एकत्र येऊ शकतात. जुन्या गाण्यांची, तालांची आणि सादरीकरणांच्या पद्धतींची ओळख नव्या पिढीला करून देण्याची संधीही यातून मिळते.

स्थानिक कलाकारांना व्यासपीठ देणे आणि अशा कार्यक्रमांची माहिती जतन करणे हे सांस्कृतिक वारसा जपण्याचे महत्त्वाचे मार्ग आहेत.

९. महाअष्टमी आणि महानवमीचे महत्त्व

नवरात्रीतील अष्टमी आणि नवमी या तिथींना अनेक धार्मिक परंपरांमध्ये विशेष महत्त्व दिले जाते. या दिवशी देवीची विशेष पूजा, आरती, नैवेद्य किंवा कुटुंबाच्या परंपरेनुसार इतर धार्मिक विधी केले जाऊ शकतात.

काही घरांमध्ये कन्यापूजन केले जाते, तर काही ठिकाणी होम, हवन किंवा विशेष नैवेद्याची परंपरा असते. मात्र या सर्व प्रथा प्रत्येक कुटुंबात किंवा प्रत्येक गावात पाळल्या जातात असे नाही.

२०२६ च्या प्रचलित दिनदर्शिकेनुसार महाअष्टमी १८ ऑक्टोबरला आणि महानवमी १९ ऑक्टोबरला आहे. तिथींच्या स्थानिक गणनेनुसार धार्मिक विधी करण्यापूर्वी आपल्या गावातील पंचांग तपासणे योग्य ठरेल.

१०. दसऱ्याला देवीचे विसर्जन

नवरात्रीच्या नऊ दिवसांनंतर विजयादशमी किंवा दसरा साजरा केला जातो. अनेक परंपरांमध्ये हा दिवस चांगुलपणाच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो.

कोकणातील काही ठिकाणी नवरात्रीसाठी वाडीत किंवा गावात आणलेल्या देवीच्या मूर्तीचे दसऱ्याच्या दिवशी विसर्जन केले जाते. नऊ दिवस पूजा आणि सेवा केल्यानंतर विसर्जनाने त्या उत्सवाची सांगता होते.

विसर्जनाची पद्धत, वेळ आणि त्यासोबत केले जाणारे विधी स्थानिक परंपरेनुसार बदलू शकतात. काही देवस्थानांमध्ये मूर्तीची स्थापना आणि विसर्जनाची स्वतंत्र पद्धत असते, तर काही ठिकाणी नवरात्रीची पूजा वेगळ्या प्रकारे पूर्ण केली जाते.

म्हणूनच दसऱ्याला देवीचे विसर्जन होते ही परंपरा काही ठिकाणी आढळते; ती संपूर्ण कोकणात सारखीच आहे असे म्हणता येणार नाही.

११. कोकणातील नवरात्री आणि गावातील एकोपा

कोकणातील नवरात्रीचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे लोकांना एकत्र आणण्याची तिची क्षमता. पूजा, आरती, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि गावातील सामूहिक सहभाग यांमधून नात्यांना उजाळा मिळतो.

काही कुटुंबांसाठी कुलदेवीचे दर्शन घेणे ही महत्त्वाची परंपरा असते. काहींसाठी वाडीत नऊ दिवस होणारी सेवा आणि कार्यक्रम हा वर्षातील खास काळ असतो. तर काही लोकांना शक्ती-तुरा, भजन किंवा गावठी नाचाच्या आठवणी अधिक जवळच्या वाटतात.

शहरात राहणाऱ्या कोकणी माणसांसाठी गावातील उत्सव म्हणजे आपल्या मुळांशी पुन्हा जोडले जाण्याची संधी असू शकते. गावातील माणसांना भेटणे, देवीची आरती ऐकणे, पारंपरिक कार्यक्रम पाहणे आणि लहानपणीच्या आठवणींना उजाळा देणे यामुळे हा काळ भावनिकदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरतो.

या परंपरा टिकवण्यासाठी स्थानिक प्रथांची माहिती नोंदवणे, ज्येष्ठांकडून कथा ऐकून घेणे, लोककलावंतांना प्रोत्साहन देणे आणि नव्या पिढीला आपल्या सांस्कृतिक वारशाची ओळख करून देणे गरजेचे आहे.

१२. नवरात्रीच्या काळात काय लक्षात ठेवावे?

• पूजेची वेळ: घटस्थापना, अष्टमी, नवमी किंवा इतर विधींसाठी स्थानिक पंचांग तपासा.
• पूजेचे साहित्य: आपल्या घरातील किंवा देवस्थानातील पद्धतीनुसार आवश्यक साहित्य आधी तयार ठेवा.
• गावातील कार्यक्रम: कार्यक्रमांची वेळ आणि ठिकाण यांची माहिती गावातील आयोजकांकडून घ्या.
• प्रवासाचे नियोजन: उत्सवासाठी गावी जाणार असाल तर प्रवास आणि परतीचे नियोजन आधी करा.
• लोककलेचा आदर: स्थानिक कलाकारांचे सादरीकरण पाहताना त्यांना प्रोत्साहन द्या आणि परंपरेची माहिती योग्य संदर्भासह शेअर करा.
• स्वच्छता आणि सुरक्षितता: सार्वजनिक कार्यक्रमानंतर परिसर स्वच्छ ठेवा. मूर्ती विसर्जन किंवा मिरवणुकीदरम्यान स्थानिक आयोजकांच्या सूचनांचे पालन करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

२०२६ मध्ये नवरात्री कधी सुरू होते?

२०२६ मध्ये शारदीय नवरात्रीची सुरुवात ११ ऑक्टोबरला होते. नऊ दिवसांचा कालावधी १९ ऑक्टोबरपर्यंत असून विजयादशमी २० ऑक्टोबरला आहे. धार्मिक विधींच्या वेळांसाठी स्थानिक पंचांग तपासावे.

२०२६ मध्ये नवरात्रीचे नऊ रंग कोणते आहेत?

प्रचलित यादीप्रमाणे रंगांचा क्रम केशरी, पांढरा, लाल, रॉयल ब्लू, पिवळा, हिरवा, करडा, जांभळा आणि मोरपंखी हिरवा असा आहे. ही लोकप्रिय परंपरा आहे आणि स्थानिक पद्धतींमध्ये फरक असू शकतो.

कोकणात नवरात्री कशी साजरी केली जाते?

कोकणात नवरात्री साजरी करण्याच्या पद्धती गावागावांनुसार बदलतात. काही ठिकाणी कुलदेवीची पूजा, धान्य पेरणे आणि फुलांची सजावट केली जाते. काही ठिकाणी देवीची मूर्ती आणून नऊ दिवस सेवा केली जाते, तर सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये गरबा, दांडिया, शक्ती-तुरा, गावठी नाच किंवा भजन असू शकते.

कुलदेवीची पूजा म्हणजे काय?

कुलदेवी ही एखाद्या कुटुंबाशी किंवा घराण्याशी परंपरेने जोडलेली देवी असते. तिची पूजा आणि आराधना कुटुंबाच्या श्रद्धेनुसार केली जाते. पूजेची पद्धत प्रत्येक कुटुंबात वेगळी असू शकते.

भेंडीच्या फुलांची माळ आणि झेंडूचे गोंडे कशासाठी वापरतात?

काही स्थानिक परंपरांमध्ये देवीच्या सजावटीसाठी भेंडीच्या फुलांची माळ आणि झेंडूच्या फुलांचे गोंडे वापरले जातात. त्यांचा नेमका धार्मिक अर्थ आणि वापराची पद्धत स्थानिक प्रथेनुसार बदलू शकते.

शक्ती-तुरा म्हणजे काय?

शक्ती-तुरा ही कोकणाशी संबंधित लोककला परंपरा आहे. गायन, वादन, काव्यात्मक सवाल-जवाब आणि शाहिरांचे सादरीकरण ही तिची वैशिष्ट्ये आहेत. अधिक माहितीसाठी शक्ती-तुऱ्यावरील हा लेख वाचा.

कोकणात दसऱ्याला देवीचे विसर्जन केले जाते का?

काही ठिकाणी नवरात्रीसाठी आणलेल्या देवीच्या मूर्तीचे दसऱ्याला विसर्जन केले जाते. मात्र ही परंपरा सर्व गावांत सारखी नसते.

तुमच्या गावातील नवरात्रीची परंपरा कोणती?

कोकणातील नवरात्री प्रत्येक गावात वेगळी रंगत घेऊन येते. कुठे कुलदेवीची पूजा, कुठे भेंडीच्या फुलांची माळ आणि झेंडूचे गोंडे, तर कुठे शक्ती-तुरा, गावठी नाच आणि भजनाने गावातील रात्री जागतात.

तुमच्या गावात नवरात्री कशी साजरी केली जाते? देवीची मूर्ती वाडीत आणली जाते का? कोणते पारंपरिक कार्यक्रम होतात? आणि दसऱ्याच्या दिवशी कोणती खास प्रथा पाळली जाते?

कमेंटमध्ये तुमच्या गावातील परंपरा आणि आठवणी नक्की सांगा. तुमच्या अनुभवांमधून कोकणातील आणखी सुंदर प्रथा आणि लोककला सर्वांपर्यंत पोहोचवता येतील.

अधिक माहितीसाठी

• Assal Kokani – कोकणातील शक्ती-तुरा

टीप: या लेखात कोकणातील काही ठिकाणी पाळल्या जाणाऱ्या परंपरांचा उल्लेख आहे. सर्व प्रथा प्रत्येक गावात सारख्याच पाळल्या जातात असा दावा नाही. पूजा आणि सणांच्या तारखा व विधींसाठी स्थानिक पंचांग आणि देवस्थानाच्या सूचनांची खात्री करावी.